Aqlga asoslangan o'qish — kognitiv prinsiplarga asoslangan, fikrlash, xotira va metakognitsiyani faol jalb etuvchi metod bo'lib, matnni chuqur tushunishni ta'minlaydi. Asosiy tushunchalar: metakognitsion nazorat, sxemalar, ishlovchi xotira, diqqat, inferensiyalar, bashorat qilish, o'z-o'zini savollar berish va yakuniylashtirish.