EFTALITLARNING OʻRTA OSIYOGA YURISHI EFTALITLARNING OʻRTA OSIYOGA YURISHI MUNDARIJA KIRISH…………………………………………………………………………3 I-BOB EFTALITLARNING KELIB CHIQISHI VA PAYDO BO'LISHI 1.1 Eftalitlar bilan tanishtirish……………………………………………………5 1.2 Erta kengayish va qabilaviy nizolar…………………………………….……7 1.3 Eftalit hokimiyatining tashkil topishi……………………………………….10 II-BOB EFTALITLARNING OʻRTA OSIYOGA YURISHI VA TANAZZULI 2.1 Ichki kurashlar va tashqi bosimlar……………………………………………15 2.2 Siyosiy va harbiy tuzilma…………………………………………………….22 XULOSA………………………………………………………………….…..…31 ADABIYOTLAR RO`YXATI………………………………………………....33 KIRISH Kurs ishining dolzarbligi:Oʻrta Osiyodagi Eftaliylar davlati bir qancha yarim mustaqil mulklarning konfederatsiyasidan iborat boʻlib, ularni eftaliylar podshosiga tobe merosiy sulolalar boshqarar edi. Bu yerda Hindistondagi kabi tanga pullar markazlashgan tartibda zarb qilinmagan, aksincha deyarli har bir mulk oʻzining kumush yoki mis tangasini zarb qilgan. Saltanatda bir necha turdagi alifbolar (sugʻd, baqtriy, braxmi va boshqalar) mavjud boʻlgan, lekin baqtriy alifbosi davlat yozuvi hisoblangan. Eftaliylarning oʻzi dastlab koʻchmanchi boʻlib, keyinchalik shaharlarni bosib olishlari bilan, asosan, oʻtroq hayot tarziga oʻtgan boʻlsalar kerak. Shu tufayli Vizantiya tarixchilari (Menandr) eftaliylarning shahar qabilasi sifatida taʼriflaydi. Eftaliylar jamiyatida mulkiy tabaqalanish mavjud edi. Eftaliylar kuchli, asosan, otliqlardan iborat qoʻshinga ega boʻlgan. Eftaliylar orasida poliandriyaning shakllaridan biri hukm surgan. Eftaliylar oʻt va quyoshga sigʻinishgan, Oʻrta Osiyodagilar esa — buddaviylik, manixeylik, nasroniylik, zardushtiylikka eʼtiqod qilishgan; 2) Eftaliylar Hindistonga bostirib kirishi natijasida vujudga kelgan. Shimoliy Hindiston, Pokiston va janubiy-sharqiy Afgʻoniston hududidan iborat boʻlgan.. Hindistondagi Eftaliylar davlati milodiy 5-asroxiri — 6-asrning 1-yarmida, Toʻramon va uning vorisi Mixirakula davrida kuchqudratga toʻlib, ravnaq topgan. 6-asr oʻrtalariga kelib tanazzulga yuz tutgan. Eftaliylar davlati ulkan hududni qamrab olgan bo‘lib, O‘rta Osiyoning asosiy qismi, SHarqiy Turkiston hamda SHimoliy Hin-distonning yarmi Gandxara bilan birgalikda mazkur davlat tarkibi-ga kirgan. Asli eftaliylarda ikkita davlat mavjud bo‘lib, ulardan biri Afg‘onistonning janubi-sharqiy qismi, Pokiston va SHimoliy Hindiston hududlarini qamrab olgan. Milodiy V va VI asrning birinchi yarmida, Toroman va Mihrqul ismli podsholar davrida ushbu davlat gullab yashnagan. Ikkinchi davlat O‘rta Osiyoning janubi va SHimoliy Afg‘oniston hududlarida tashkil topgan. Bu erdan eftaliylar SHarqiy Turkiston erlarini zabt etganlar. Eftaliylar davrida shaharlar ravnaq topib, ularning ahamiyati ortadi. Kushoniya (Kattaqo‘rg‘on yaqinida), Rivdad, Poykend, Tallikon, Termiz, Gurgon, Varaxsha shaharlari shular jumlasidandir. Eftaliylar davlati hukmdorining qarorgohi Varaxsha saroyida bo‘lgan-ligi taxmin qilinadi. Eftaliylar qudratli va ulkan davlat barpo etdilar. Uning hududlari Kushon davlati hududlaridan ham katta edi. Eftaliylar Eron sosoniylarining harbiy qudratini sindira oldilar. Sosoniy-larning sharqqa yurishlari eftaliylarning qarshiligi tufayli to‘xtadi. Ular Eron shohlarining ichki siyosatiga ham aralashib, hatto kimni taxtga o‘tqazish masalasini hal qilish ularning qo‘lida bo‘lgan. Eron davlati har yili eftaliylarga katta miqdorda o‘lpon to‘lab turgan. Eftaliylar manbalarda dastlab 453-454 va 457 yillar voqealari bilan bog‘liq tarzda tilga olinadi. Ularda keltirilishicha, eftaliylar ularga hujum qilgan YAzdigerd II qo‘shinini tor-mor keltirib, Eronning ichkarisiga ham talon-taroj yurishlarini amalga oshirganlar. Mazkur voqealar 453-454 yillarda sodir bo‘lganligi qayd qilinadi. SHuningdek, 457 yilda eftaliylar hukmdori Vaxshunvar CHag‘oniyon, Toxariston va Badaxshonni o‘ziga bo‘ysundirgan. 456 yilda eftaliylardan Xitoyga dastlabki elchilar kelgan. 459 yili Eron taxtiga o‘tirgan Pero‘zning hokimiyatga kelishi manbalarda eftaliylar bilan bog‘liq ravishda bayon qilinadi. Dastlab eftaliylar yordamida hokimiyatga kelgan Pero‘z keyinchalik ularning g‘animiga aylanadi hamda 459-484 yillarda eftaliylarga qarshi uch marta yurish qiladi. Birinchi yurishdayoq Pero‘z mag‘lubiyatga uchrab asirga tushadi. Vizantiya imperatori Zenon o‘rtaga tushib katta mablag‘ evaziga uni eftaliylar tutqunligidan xolos qiladi. Shartnomaga muvofiq Pero‘z chegara yaqinidagi Talikon shahrini eftaliylarga topshirish hamda ikki o‘rtadagi chegarani qayta buzmaslik majburiyatini oladi[1]. Kurs ishining tuzulishi:Kirish qismi, asosiyqismdagi2 bob va5 paragraf, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro'yxatidaniborat. I-BOB EFTALITLARNING KELIB CHIQISHI VA PAYDO BO'LISHI 1.1 Eftalitlar bilan tanishtirish [1]Karimov I.A. O’zbekistonning O’z istiqlol va taraqqiyot yo`li. T., "O’zbekiston", 1992