O‘rta Osiyo xonliklarining chor Rossiyasi tomonidan bosib olinishi va mustamlakachilarga qarshi xalq harakatlari – bu XIX asrda Rossiya imperiyasining Turkiston hududlarini egallashi va mahalliy xalqlarning bunga qarshi olib borgan kurashlari tarixidir. Chor Rossiyasi uzoq yillardan beri O‘rta Osiyoni egallashni maqsad qilgan bo‘lib, dastlab josuslik va diplomatik yo‘llar bilan hududni o‘rgangan, keyinchalik esa harbiy yurishlar boshlagan. XIX asr o‘rtalaridan boshlab Qo‘qon, Buxoro va Xiva xonliklariga qarshi keng ko‘lamli bosqinlar amalga oshirildi. Natijada: Qo‘qon xonligi bosib olindi, Buxoro amirligi Rossiyaga qaram (vassal) davlatga aylandi, Xiva xonligi ham mag‘lub etilib, mustaqilligini yo‘qotdi. Bosqinchilikning asosiy sabablari – yangi bozorlar egallash, xom ashyo manbalarini qo‘lga kiritish va siyosiy ustunlikni ta’minlash edi. Mahalliy aholi esa bu istiloga qarshi ko‘plab qo‘zg‘olon va janglar orqali qarshilik ko‘rsatdi. Toshkent, Samarqand va boshqa hududlarda xalq harakatlari yuzaga kelib, vatan himoyasi uchun kurash olib borildi. Xulosa: Chor Rossiyasi harbiy ustunligi sabab O‘rta Osiyo xonliklarini bosib olib, ularni mustamlakaga aylantirdi. Shunga qaramay, xalqning ozodlik uchun kurashi to‘xtamadi va bu harakatlar keyingi milliy ozodlik kurashlariga asos bo‘ldi.